ให้ลูกนำการเล่น พ่อแม่ร่วมสนุกและช่วยเมื่อจำเป็น

เคยไหม ตั้งใจซื้อของเล่นกล่องโตมาให้ลูก แต่พอแกะกล่องออกมา เจ้าตัวเล็กกลับเล่นกล่องกระดาษเพลินกว่า หรือบางทีเราพยายามสอนวิธีเล่นบล็อกไม้ตามคู่มือเป๊ะ ๆ แต่ลูกกลับจับรถคว่ำแล้วหมุนล้อเล่นอยู่คนเดียว

ภาพเหล่านี้ทำให้พ่อแม่หลายคนอดสงสัยไม่ได้ว่าควรเข้าไปจัดแจงให้ลูกเล่นถูกวิธีดีไหม แต่จริง ๆ แล้ว การปล่อยให้เด็กเป็นคนเลือกและกำหนดเรื่องราวในการเล่นของตัวเอง คือประตูบานสำคัญที่เปิดโอกาสให้เขาได้คิดริเริ่มและฝึกพึ่งพาตัวเองตั้งแต่เล็ก

เมื่อการเล่นเริ่มจากสิ่งที่ลูกสนใจ

การให้ลูกนำการเล่นไม่ใช่การปล่อยทิ้งให้ลูกเล่นคนเดียวตามลำพังโดยไม่ใส่ใจ แต่คือการเปลี่ยนบทบาทของเราจากผู้กำกับ มาเป็นผู้สังเกตและเพื่อนเล่นที่คอยสนับสนุน

หัวใจสำคัญเริ่มต้นง่าย ๆ ด้วยการมองดูว่า ตอนนี้สายตาหรือมือของลูกกำลังจดจ่ออยู่กับอะไร เช่น ถ้าเห็นลูกนั่งมองนกเกาะริมหน้าต่าง เคาะกะละมังพลาสติกในครัว หรือกำลังคลานตามฝาขวดน้ำ แทนที่เราจะรีบหยิบของเล่นชิ้นใหม่มาเปลี่ยนความสนใจ ให้ลองเข้าไปร่วมวงกับสิ่งที่เขากำลังทำอยู่ตอนนั้น

แม้แต่ทารกวัยประมาณ 6 เดือนขึ้นไป ก็เริ่มแสดงความสนใจสิ่งรอบตัวให้เราเห็นได้แล้ว แค่สังเกตว่าลูกมองอะไร เช่น มองของเล่นสีสดใสหรือตุ๊กตาผ้า เราก็เพียงช่วยขยับของชิ้นนั้นเข้าไปใกล้ ๆ ให้มือเล็ก ๆ ได้ลองเอื้อมหยิบ สัมผัส หรือเขย่าด้วยตัวเอง

ชวนเล่นด้วยกันโดยไม่แย่งบทนำ

เวลาอยากเข้าไปเล่นกับลูก ลองใช้ประโยคสั้น ๆ อย่าง “แม่ขอเล่นด้วยคนได้ไหมจ๊ะ” แล้วรอจังหวะให้ลูกตอบรับ จากนั้นปล่อยให้ลูกเป็นคนกำหนดกติกา

• เล่นตามจังหวะของลูก: ถ้าลูกกลิ้งลูกบอลมาหา เราก็กลิ้งกลับไป ไม่จำเป็นต้องรีบเปลี่ยนเกมเป็นโยนลงตะกร้าเพื่อให้ดูมีแบบแผน

• พากย์สิ่งที่เห็นแทนการออกคำสั่ง: บรรยายความรู้สึกหรือสิ่งที่เกิดขึ้นร่วมกัน เช่น “โอ้โห กลิ้งมาแรงจนเกือบรับไม่ทันแน่ะ” ประโยคคุยสบาย ๆ แบบนี้ช่วยให้ลูกได้เรียนรู้คำศัพท์และเชื่อมโยงความรู้สึกไปพร้อมกัน

• เปลี่ยนทิศทางเมื่อลูกเปลี่ยนใจ: หากลูกวางรถของเล่นแล้วหันไปเรียงชามพลาสติกแทน ให้เราขยับตามไปเล่นกับเขาตรงนั้น โดยไม่จำเป็นต้องดึงเขากลับมาเล่นของเดิมให้จบ

ช่วยสะกิดทางความคิด เมื่อลูกเริ่มเจอปัญหา

ระหว่างที่ลูกกำลังต่อบล็อกไม้แล้วล้ม หรือพยายามเอาชิ้นส่วนของเล่นมาประกบกันแต่ไม่เข้าที่ พ่อแม่หลายคนมักรีบยื่นมือเข้าไปประกอบให้เสร็จทันทีเพราะไม่อยากให้ลูกหงุดหงิด

แต่ช่วงเวลาที่ติดขัดนี้เองคือโอกาสทองที่เด็กจะได้ฝึกคิดแก้ปัญหาด้วยตัวเอง สิ่งที่พ่อแม่ช่วยได้ดีที่สุดคือการเป็น ผู้ให้คำใบ้ แทนการลงมือทำให้ทั้งหมด

ลองใช้คำถามชวนคิด เช่น “เอ ชิ้นนี้ใหญ่ไปไหมนะ” หรือ “เราลองหมุนด้านข้างดูดีไหม” ปล่อยให้ลูกได้ทดลองทำผิดและถูกด้วยตัวเอง เมื่อเขาทำสำเร็จ ความภูมิใจในตัวเองจะเกิดขึ้นทันทีจากสองมือของเขา

พื้นที่ปลอดภัย หัวใจของความสบายใจทั้งบ้าน

เพื่อให้ลูกได้สำรวจสิ่งของรอบตัวอย่างอิสระโดยที่เราไม่ต้องคอยร้องเตือนตลอดเวลา การจัดมุมเล่นในบ้านให้ปลอดภัยจึงเป็นสิ่งแรกที่ต้องทำ

• เคลียร์มุมเล่นให้พ้นจากสายไฟ ปลั๊กไฟที่ไม่มีที่ครอบ และของมีคมหรือแตกหักง่าย

• สำหรับเด็กเล็กที่ยังชอบเอาของเข้าปาก ต้องตรวจดูไม่ให้มีสิ่งของหรือของเล่นชิ้นเล็กที่อาจหลุดเข้าคอได้

• ของเล่นไม่จำเป็นต้องราคาแพง สิ่งของธรรมดาในบ้าน เช่น กล่องพัสดุสะอาด ถ้วยกระดาษ หรือปฏิทินเก่าที่นำมาตัดเป็นภาพจิ๊กซอว์ ก็กลายเป็นของเล่นชั้นยอดที่เปิดกว้างให้ลูกได้จินตนาการอย่างไม่รู้จบ

ระหว่างที่ลูกเล่นอย่างเพลิดเพลิน ผู้ใหญ่ควรอยู่ใกล้ ๆ เพื่อดูแลความปลอดภัยอยู่เสมอ แค่เรานั่งมองอยู่ข้าง ๆ ส่งยิ้ม และพร้อมเป็นเพื่อนเล่นเมื่อลูกชวน เท่านี้ชั่วโมงการเล่นในบ้านก็กลายเป็นช่วงเวลาแสนอบอุ่นและมีคุณค่าสำหรับทุกคนในครอบครัว